तुम्ही तुमच्या दैनंदिन दिनक्रमातून तणावग्रस्त आहात का? तुला या उंदरांच्या शर्यतीतून ब्रेक हवा आहे का? अरे थांब, आता तू तुमचा उपाय म्हणून प्रवास निवडलास. चीअर्स! तू योग्य ठिकाणी आहेस. तुमच्या बॅगा पकडा आणि भारतातील एका प्राचीन किल्ल्यावर साहसी ट्रेकसाठी सज्ज राहा.

तोरणा किल्ला
तोरणा किल्ला

महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी असलेल्या पुण्यात सह्याद्री पर्वतरांगेवर असंख्य किल्ले आहेत. समुद्रसपाटीपासून १४०३ मीटर उंचीवर असलेला तोरणा किल्ला हा जिल्ह्यातील सर्वात मोठा किल्ला आहे. या किल्ल्याला प्रचंदगड, प्रचंदा म्हणजे विशाल आणि गड म्हणजे मराठी भाषेत किल्ला असेही म्हणतात. किल्ल्याच्या आत बांधलेली स्मारके आणि बुरूज यामुळे त्यात एक समृद्ध वारसा जोडला आहे.

Torna Fort history in Marathi

या किल्ल्याचा उगम स्पष्ट दिसत नसला तरी हिंदू देव शिवाचे अनुयायी शिवपंथ यांनी १३ व्या शतकात या किल्ल्याची निर्मिती केली होती असे अनेकांचे मत आहे. १६४९ साली छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ताब्यात घेतलेला हा पहिला किल्ला होता. लहान वयातच शिवाजी महाराजांनी मराठा राज्याचे हृदय तयार करून विजापूरच्या आदिलशहाकडून किल्ला जिंकला. तोरणा किल्ला हा केवळ दोन मराठा किल्ल्यांपैकी एक होता जिथे शिवाजी महाराजांनी स्वतः भगवा झेंडा फडकवला होता.

अठराव्या शतकामुघलांनी शिवाजी महाराजांच्या मुलाचा “सांबाजी” असा पराभव करून तोरणा किल्ला काबीज केला आणि त्याला फिथल घैब असे नाव दिले, म्हणजे दैवी विजय.

त्याचे विलोभनीय दृश्य असलेले तोरणा किल्ला हे पुण्याजवळील एक लोकप्रिय ट्रेकिंग डेस्टिनेशन आहे. किल्ल्याचा तळ म्हणून काम करणाऱ्या वेल्हे नावाच्या गावापासून हा प्रवास सुरू होतो. एकदा का तुम्ही चढायला सुरुवात केली की शिखरावर पोहोचायला २-३ तास लागतात.

हा प्रवास गजबजलेला असला तरी तो अनुभव निळ्या रंगाच्या बाहेर असेल. या प्रवासात सुंदर फुलांचे पलंग, मंदिरे, जलसाठे आणि भव्य माची- झुंजार माची आणि बुद्धला माची पाहायला मिळतात.

तोरणा किल्ल्यावर पोहोचण्यासाठी तुम्ही दोन मार्ग पाहू शकता. पहिली गोष्ट म्हणजे वेल्हे गावातून प्रवास करणे. हा ट्रेक एका दिवसासाठी असेल. राजगड किल्ल्यावरून ही यात्रा गडावर पोहोचता येते, पण हा प्रवास दोन दिवस चालतो आणि गडावर रात्रभर थांबावे लागते.

किल्ल्याच्या दिशेने जाण्याचा मार्ग शोधणे

वेल्हे गावातून ट्रेकिंगला सुरुवात होते. चांगले बूट, ट्रेकिंग पोल (गरज पडल्यास), अन्न, नाश्ता, पाणी आणि एनर्जी ड्रिंक्स यांसारख्या जीवनावश्यक वस्तूंपासून तयार राहा.

तोरणा किल्ल्याकडे जाताना धबधब्यांचे दृश्य
तोरणा किल्ल्याकडे जाताना धबधबे

गावापासून २०० मीटर च्या आधी तुम्हाला तोरणा किल्ल्याचे अधिक चांगले दृश्य पाहायला मिळेल. राजगड किल्ल्याकडे जाणारा रस्ता इथून दिसतो. पावसाळ्यात तुम्हाला दोन्ही बाजूंनी धबधबेही दिसतात. त्यावेळी तुम्ही नशीबवान असाल तर ही मते पकडायला विसरू नका.

तोरणा किल्ल्याकडे जाताना निसर्गाचे दृश्य

थोड्याच वेळात तुम्हाला हिरव्यागार हिरव्यागार दरींनी वेढलेली कडी ओलांडाव्या लागतात. कड्याच्या मागच्या बाजूला तुम्हाला पानशांत धरणाची आकृती दिसेल. विश्रांती घ्या आणि निसर्गाच्या सौंदर्याचा आस्वाद घ्या.

तोरणा किल्ल्याच्या दिशेने खडकाळ रस्ता
तोरणा िल्ल्याच्या दिशेने खडकाळ रस्ता

जेव्हा तुम्ही पुढे चढता तेव्हा तुम्हाला खडकाळ डाग दिसेल. ते काळजीपूर्वक ओलांडा. पावसाळ्यात खडक अत्यंत घसरतील. ते ओलांडल्यानंतर तुम्ही बिनी दरवाजात प्रवेश कराल. तिथून थोड्यापुढे तुम्ही टेकडीच्या शिखरावर पोहोचाल. ते एक निसर्गरम्य दृश्य असेल.

मांगाई देवी चे मंदिर
मांगाई देवी चे मंदिर

येथे तुम्ही तेरनाजी मंदिर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मांगई देवीच्या मंदिराला भेट देऊ शकता आणि देवाचे आशीर्वाद घेऊ शकता. जर तुम्हाला दोन दिवसांचा प्रवास करायचा असेल तर रात्रभर विश्रांती घेण्यासाठी हे उत्तम ठिकाण आहे.मंदिरात २० ते ३० लोक सहज राहू शकतात 

मंदिराच्या उजव्या बाजूला बुद्धमाची आणि त्याच्या डाव्या बाजूला शिवगंगा आणि पाताळ गंगा नावाच्या दोन मोठ्या पाण्याच्या टाक्या पाहायला मिळतात. झुंजार माचीचा शोध घेण्यासाठी तोरणा किल्ल्याच्या माथ्यावर चाला. दोन्ही मॅकिसची रचना तुम्हाला आश्चर्याचा आश्चर्याचा मोठा धोका देईल.

रायगड किल्ला, लिंगाण किल्ला, प्रतापगड, मकरंदगड, पुरंदर किल्ला, सिंहगड असे अनेक किल्ले तोरणा किल्ल्यावरून पाहायला मिळतात.

तुम्हाला राजगड किल्ल्याबद्दल वाचायला आवडेल

फाटलेला किल्ला कसा गाठायचा?

तोरणा किल्ल्यावर पोहोचण्यासाठी आधी पुण्याला पोहोचावे लागते. हा किल्ला महाराष्ट्रापासून २०० किमी आणि पुण्यापासून ६० किमी अंतरावर आहे. नरसापूर रस्ता घेऊन पुण्याहून वेल्हे गावात पोहोचा.

हवेमार्गे पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ वेल्हे गावापासून ७३ किमी अंतरावर सर्वात जवळील विमानतळ आहे. तुम्ही विमानतळावरून गावापर्यंत टॅक्सी भाड्याने घेऊ शकता.

वेल्हे गावापासून ६५ किमी अंतरावर पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक हे गडावर पोहोचण्याचे सर्वात जवळचे स्थानक आहे. इथून तोरणा किल्ल्यावर पोहोचण्यासाठी टॅक्सी बुक करणं उत्तम आहे.

रस्त्याच्या माध्यमातून महाराष्ट्र राज्य रस्ते परिवहन महामंडळ पुण्यातील स्वारगेट बसटॉपवरून वेल्हे गावाला बससेवा पुरवते.

वादळ किल्ल्याला भेट देण्याची सर्वोत्तम वेळ

महाराष्ट्राच्या पर्यटनाचे प्रमुख आकर्षण असल्याने तोरणा किल्ला वर्षभर पर्यटकांना आकर्षित करतो. पण किल्ल्याला भेट देण्याची आदर्श वेळ पावसाळ्यानंतरच्या पावसाळ्यात सप्टेंबर ते मार्च या कालावधीत असते. अशा प्रकारे तुम्ही किल्ल्याच्या खऱ्या सौंदर्याचा वेध घेऊ शकता आणि विविध फुले फुलून सुगंध पसरवू शकता. ही डोळ्यांसाठी ट्रीट ठरेल.

जवळपासच्या क्षेत्रांना भेटी द्या

तोरणा किल्ल्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर अनेक ठिकाणे आहेत.

  • मंदिरे– मांगाई मंदिर, राम मंदिर, देवी काजदाई मंदिर, सोमगाई मंदिर, काळूबाई मंदिर, इस्कॉन मंदिर इ.
  • किल्ले– राजगीर किल्ला, राजगड किल्ला, सिंहगड किल्ला इ.
  • संग्रहालये- जोशी यांचे लघुरेल्वेसंग्रहालय, राजा दिनकर किकर संग्रहालय
  • अजमाई तलाव
  • मधे घाट
  • पानशेत धरण,
  • राजीव गांधी प्राणिसंग्रहालय,
  • महात्मा फुले संग्रहालय
  • लाल महाल इ.

राजगड किल्ल्याबद्दलही वाचाhttps://www.forttrek.com/the-king-of-forts-rajgad-fort/

किल्ल्याजवळ सेवांची उपलब्धता

  • खाद्यपदार्थ- जिथे तुम्हाला मॅगी, चहा आणि लिंबूपाणी मिळते त्या मार्गावर फार कमी स्टॉल्स उपलब्ध आहेत. स्वत:चे अन्न आणि पेये वाहून नेणे चांगले
  • निवास- तोरणा किल्ल्याजवळ जवळपास कोणतीही हॉटेल्स नाहीत. लोकांना रात्रभर गावात राहण्यासाठी जागा मिळत असली तरी संध्याकाळपर्यंत ट्रेक पूर्ण करून मुक्कामासाठी जवळच्या गावकिंवा पुण्यात पोहोचणे चांगले.
  • रुग्णालय- वेल्हे गावात असलेले प्राथमिक आरोग्य केंद्र वैद्यकीय उपचारांसाठी सर्वात जवळचे स्रोत आहे

भारतातील सर्व प्रसिद्ध किल्ल्यांप्रमाणेच तोरणा किल्लाही ऐतिहासिक महत्त्व, वास्तुकला आणि सांस्कृतिक वारशासाठी खास आहे. या किल्ल्याच्या सौंदर्याचा शोध घेण्याची एकही संधी गमावू नका.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here